شدند . بنابراين اگر من به شما دستورى دادم به هر مقدارى كه توان داريد ، انجام دهيد ، و هرگاه از چيزى شما را نهى كردم ، خوددارى كنيد . « 1 » و در روايت ديگرى كه صراحت بيشترى دارد ، ابن جرير موقوفة از ابو ثعلبه خشنى نقل كرده كه در حديث مرفوعى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده است كه فرمود : « خداى تعالى واجباتى را بر شما واجب كرده است ؛ آنها را ضايع نكنيد و حدودى را تعيين فرموده است ، از آن حدود تجاوز نكنيد و چيزهايى را بر شما حرام گردانيده ، آنها را مرتكب نشويد و از باب لطف و رحمت بر شما از گفتن حكم بعضى چيزها خوددارى كرده است - نه آنكه فراموش كرده باشد - از آنها نپرسيد . » « 2 » و ابن حبّان نقل مىكند كه محتواى اين قبيل احاديث مناسب با نزول اين آيهء شريفه است : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْها وَ اللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ . قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرِينَ . « 3 » اين فاصله‌خواهى مبالغه‌آميز و تندروى در كم و كيف از قوانين قرآنى ، دستورى است كه به طور واضح و به صراحت آمده است تا اگر براى كسى خوش نيايد به‌گونه‌اى كه توان عقلى ، جسمى و اخلاقى خود اقتضا دارد ، بر خلاف ديگران به كار ببرد . اين بود آنچه به اخلاق عملى و

--> ( 1 ) - ر ك : صحيح مسلم : 2 / 975 ، حديث 1337 ؛ تذكرة الفقهاء علّامه حلّى : 7 / 16 ؛ تفسير قرطبى : 4 / 143 ؛ تفسير ابن كثير : 1 / 386 ؛ مجمع الفائدة و البرهان : 2 / 265 ؛ سنن الكبراى بيهقى : 4 / 325 ، حديث 8398 ؛ مسند احمد : 2 / 508 ، حديث 1065 ؛ جامع العلوم و الحكم : 1 / 89 ؛ البيان و التّعريف : 2 / 53 ؛ المستند المستخرج على صحيح مسلم : 4 / 11 ، حديث 3108 و به همين مضمون در روايت ابن حبّان آمده است ، سيوطى آن را در درّ المنثور : 2 / 335 ، نقل كرده است . ( 2 ) - ر ك : سنن دار قطنى : 4 / 184 . مؤلّف از طرق ديگر نيز اين روايت را به عربى نقل كرده است . علل دار قطنى : 6 / 324 ، حديث 1170 ؛ الكامل فى ضعفاء الرّجال : 1 / 404 ؛ تفسير ابن كثير : 1 / 278 ؛ المستدرك على الصّحيحين : 4 / 129 ، حديث 7114 ؛ تفسير قرطبى : 6 / 334 ؛ سنن كبراى بيهقى : 10 / 12 ؛ فتح البارى : 13 / 266 ؛ نيل الأوطار : 8 / 273 . ( 3 ) - مائده ( 5 ) آيات 101 - 102 : « اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، از امورى كه افشاى آنها باعث ناراحتى و دردسر شما مىشود ، پرسش نكنيد . اگر در اين‌گونه موارد زياد اصرار كنيد ، به وسيله آيات قرآن بر شما افشا مىشود . » ( تصوّر نكنيد اگر خداوند از بيان پاره‌اى از مسائل سكوت كرده است ، از آن غفلت داشته ؛ بلكه مىخواسته است شما را در توسعه قرار دهد و ) آنها را بخشوده است و خداوند بخشندهء حليم است . ( در تأكيد مطلب اضافه مىكند : ) بعضى از اقوام پيشين اين‌گونه سؤال‌ها را داشتند و به دنبال پاسخ آنها به مخالفت و نافرمانى برخاستند . بايد توجّه داشت كه اين آيات شريفه از سؤال‌هاى نابجا منع مىكند ، به هيچ وجه راه سوال‌هاى منطقى و سازنده را به روى انسان‌ها نمىبندد - م .